W skrócie
Skala BBCH rzepaku opisuje rozwój rośliny dwucyfrowym kodem od 00 do 99: pierwsza cyfra to faza główna, druga to faza szczegółowa. Jesienią rzepak przechodzi kiełkowanie (00–09) i rozwój liści w rozecie (10–19), a wiosną wydłużanie pędu (30–39), pąkowanie od zielonego pąka (51) do żółtego pąka (59) i kwitnienie (60–69). Fazy głównej 4 w rzepaku nie ma.
Spis treści · 9 sekcji
- W skrócie
- Co oznacza skala BBCH rzepaku?
- Jakie są fazy główne rozwoju rzepaku w skali BBCH?
- Jakie fazy BBCH rzepaku obejmują okres zabiegów?
- BBCH czy klucz Muśnickiego: co oznaczają kody 20–29 w rzepaku?
- Jak rozpoznać fazę rozwojową rzepaku na polu?
- Jak czytać zakres BBCH na etykiecie środka ochrony roślin?
- Jak wpisać fazę BBCH do ewidencji zabiegów?
- Pytania i odpowiedzi
Co oznacza skala BBCH rzepaku?
Skala BBCH rzepaku to dwucyfrowy kod fazy rozwojowej rośliny od 00 do 99. Pierwsza cyfra oznacza fazę główną (0–9), a druga fazę szczegółową w jej obrębie. Kody opisuje monografia BBCH wydana przez Julius Kühn-Institut. Ogólne zasady skali, wspólne dla wszystkich upraw, opisuje tekst o fazach rozwojowych zbóż w skali BBCH.
Fazę ocenia się na pędzie głównym typowych roślin. Gdy faza ma opisać całe pole, opis powinien pasować do co najmniej połowy roślin. Kody i opisy faz w tabelach poniżej pochodzą z monografii BBCH (Meier U. red., JKI 2018, licencja CC BY 4.0). Tłumaczenie i skróty: redakcja KartaPola.
Jakie są fazy główne rozwoju rzepaku w skali BBCH?
W rzepaku występuje dziewięć faz głównych. Faza główna 4 w rzepaku nie występuje.
| Kod | Faza główna | Co widać na polu |
|---|---|---|
| 0 | Kiełkowanie | Od suchego nasiona do wschodów, gdy liścienie przebijają glebę |
| 1 | Rozwój liści | Rozeta: liścienie, potem kolejne liście właściwe |
| 2 | Rozwój pędów bocznych | Pędy boczne na roślinie |
| 3 | Wydłużanie pędu | Łodyga rośnie, widać kolejne wydłużone międzywęźla |
| 4 | Nie występuje | – |
| 5 | Pojawianie się kwiatostanu (pąkowanie) | Pąki kwiatowe: od ukrytych w liściach do żółtego pąka |
| 6 | Kwitnienie | Otwarte kwiaty na kwiatostanie głównym |
| 7 | Rozwój łuszczyn | Łuszczyny rosną do ostatecznej wielkości |
| 8 | Dojrzewanie | Nasiona ciemnieją i twardnieją |
| 9 | Zamieranie | Roślina zamiera i zasycha; 99 to zebrany plon |
Jakie fazy BBCH rzepaku obejmują okres zabiegów?
Zabiegi środkami ochrony roślin w rzepaku przypadają głównie na rozetę jesienią, wydłużanie pędu i pąkowanie wiosną oraz kwitnienie. Termin konkretnego zabiegu, dawkę i liczbę zabiegów określa etykieta środka. Tabele pokazują, co oznacza każdy kod.
Jesień: od kiełkowania do rozety (00–19)
| Kod | Opis fazy |
|---|---|
| 00 | Suche nasiona |
| 05 | Korzeń zarodkowy wydostaje się z nasiona |
| 08 | Hipokotyl z liścieniami rośnie w kierunku powierzchni gleby |
| 09 | Wschody: liścienie przebijają się przez powierzchnię gleby |
| 10 | Liścienie całkowicie rozwinięte |
| 11 | Pierwszy liść rozwinięty |
| 12 | 2 liście rozwinięte |
| 13 | 3 liście rozwinięte |
| 14–18 | Kolejno 4–8 liści rozwiniętych |
| 19 | 9 lub więcej liści rozwiniętych |
Wiosna: wydłużanie pędu i pąkowanie (30–59)
| Kod | Opis fazy |
|---|---|
| 30 | Początek wydłużania pędu: brak wydłużonych międzywęźli (rozeta) |
| 31 | 1 widocznie wydłużone międzywęźle |
| 32 | 2 widocznie wydłużone międzywęźla |
| 33 | 3 widocznie wydłużone międzywęźla |
| 39 | 9 lub więcej widocznie wydłużonych międzywęźli |
| 50 | Pąki kwiatowe obecne, jeszcze zamknięte w liściach |
| 51 | Pąki kwiatowe widoczne z góry („zielony pąk”) |
| 53 | Pąki kwiatowe uniesione ponad najmłodsze liście |
| 55 | Widoczne pojedyncze pąki kwiatostanu głównego, nadal zamknięte |
| 57 | Widoczne pojedyncze pąki kwiatostanów bocznych, nadal zamknięte |
| 59 | Widoczne pierwsze płatki, pąki nadal zamknięte („żółty pąk”) |
Międzywęźle numer n rozwija się między liściem n a liściem n+1.
Kwitnienie i dojrzewanie (60–99)
| Kod | Opis fazy |
|---|---|
| 60 | Pierwsze kwiaty otwarte |
| 61 | 10% kwiatów na kwiatostanie głównym otwartych, kwiatostan główny się wydłuża |
| 65 | Pełnia kwitnienia: 50% kwiatów na kwiatostanie głównym otwartych, starsze płatki opadają |
| 67 | Kwitnienie słabnie: większość płatków opadła |
| 69 | Koniec kwitnienia |
| 71 | 10% łuszczyn osiągnęło ostateczną wielkość |
| 79 | Prawie wszystkie łuszczyny osiągnęły ostateczną wielkość |
| 80 | Początek dojrzewania: nasiona zielone, wypełniają wnętrze łuszczyny |
| 81 | 10% łuszczyn dojrzałych, nasiona ciemne i twarde |
| 89 | Pełna dojrzałość: prawie wszystkie łuszczyny dojrzałe, nasiona ciemne i twarde |
| 99 | Zebrany plon |
BBCH czy klucz Muśnickiego: co oznaczają kody 20–29 w rzepaku?
W skali BBCH kody 20–29 opisują rozwój pędów bocznych. Rzepak ozimy po wytworzeniu rozety przechodzi zimę, a wiosną zaczyna wydłużać pęd i pąkować. W Polsce działa też klucz prof. Czesława Muśnickiego dla rzepaku ozimego. Metodyka IOR-PIB dla rzepaku z 2016 r. publikuje go obok skali BBCH. W tym kluczu kody 2x opisują zimowy spoczynek, a kody 3x są przesunięte.
| Kod | Skala BBCH | Klucz Muśnickiego |
|---|---|---|
| 20 | Brak pędów bocznych | Ustanie wzrostu i tworzenia nowych liści |
| 21 | Pierwszy pęd boczny | Przedzimie |
| 29 | 9 lub więcej pędów bocznych | Przedwiośnie |
| 30 | Początek wydłużania pędu, rozeta | Ruszenie wegetacji wiosennej |
| 31 | 1 wydłużone międzywęźle | Odtwarzanie przemarzniętej rozety |
| 33 | 3 wydłużone międzywęźla | Widoczne 1 międzywęźle |
| 39 | 9 lub więcej międzywęźli | 7 i więcej międzywęźli |
Etykiety środków ochrony roślin podają fazy w skali BBCH. Gdy materiał o rzepaku ozimym opisuje kodami 20–29 zimę albo przedwiośnie, autor posługuje się kluczem Muśnickiego. Przed zabiegiem przelicz taki kod na skalę BBCH.
Jak rozpoznać fazę rozwojową rzepaku na polu?
Oceń kilka typowych roślin w różnych miejscach pola. Na każdej roślinie licz organy na pędzie głównym. Fazą pola jest faza, którą ma co najmniej połowa roślin.
Liścienie to nie liście
BBCH 10 oznacza całkowicie rozwinięte liścienie. Pierwszy liść właściwy to BBCH 11. Roślina z liścieniami i trzema liśćmi ma fazę 13.
Liczenie liści jesienią (14–18)
Liście rzepaku liczy się pojedynczo. Cztery pary liści to osiem liści, czyli BBCH 18. W rozecie najstarsze liście mogą żółknąć i opadać. Ani monografia, ani polski klucz nie rozstrzygają, czy liczyć liście już opadłe. Na wszystkich polach licz je według tej samej zasady.
Zielony pąk a żółty pąk (51–59)
Monografia przypisuje nazwę „zielony pąk” kodowi 51. W zaleceniach określenie bywa używane szerzej, dla całego pąkowania przed żółtym pąkiem. Wtedy sprawdź kod. Żółty pąk to 59: płatki są widoczne, kwiaty zamknięte. Gdy otworzą się pierwsze kwiaty, roślina ma fazę 60.
Wydłużanie pędu i pąkowanie biegną równolegle
Wiosną łodyga rośnie, a jednocześnie rozwijają się pąki. Monografia pozwala zapisać obie fazy z ukośnikiem, np. 33/53. Gdy wpisujesz jeden kod, wybierz fazę bardziej zaawansowaną albo tę, której dotyczy zabieg. Kody porównuje się tylko w obrębie jednej fazy głównej, więc 53 nie musi oznaczać rośliny starszej niż 39.
Jak czytać zakres BBCH na etykiecie środka ochrony roślin?
Etykieta środka ochrony roślin podaje termin stosowania fazami BBCH, w zapisie „do BBCH X” albo „od BBCH X do BBCH Y”. Przykładowy zapis „od BBCH 51 do BBCH 59” oznacza okres od zielonego pąka do żółtego pąka. Faza rzepaku w dniu zabiegu musi mieścić się w tym zakresie.
Etykieta środka rozstrzyga o terminie, dawce i liczbie zabiegów. Zabieg poza zakresem faz z etykiety jest stosowaniem niezgodnym z etykietą. Ilość środka na opryskiwacz policzysz według tekstu jak obliczyć dawkę oprysku na hektar.
Jak wpisać fazę BBCH do ewidencji zabiegów?
Rozporządzenie (UE) 2023/564 wymaga fazy BBCH w ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin w stosownych przypadkach: gdy etykieta wiąże stosowanie z fazą rozwojową albo faza ma znaczenie dla zabiegu. Wpisanie fazy przy każdym oprysku usuwa pytanie, czy dany przypadek był stosowny. Wpisz fazę z dnia zabiegu, np. „rzepak ozimy (BRSNW), BBCH 61”. Pozostałe kolumny pokazuje wzór ewidencji zabiegów ochrony roślin.
W ewidencji zabiegów w aplikacji KartaPola fazę wybiera się w formularzu zabiegu ze słownika BBCH:
- Wybierz uprawę „Rzepak”. Przy nowym zabiegu aplikacja rozpoznaje uprawę z zaznaczonego pola.
- Wybierz fazę z typowych terminów zabiegów albo rozwiń pełną skalę.
- Sprawdź podpowiedź. Aplikacja może zaproponować fazę według miesiąca zabiegu. To podpowiedź z kalendarza, więc fazę na polu potwierdź sam.
- Gdy faza nie dotyczy danego zastosowania, zaznacz „Nie dotyczy”.
Faza trafia do rejestru ŚOR w PDF i do eksportu danych w CSV albo JSON. Zabieg na powierzchni bez fazy i bez zaznaczenia „Nie dotyczy” aplikacja oznacza jako brak w ewidencji. W aplikacji na telefonie fazę wybiera się z listy albo wpisuje własny kod BBCH.
Prowadź ewidencję prac polowych w KartaPola
Pola z działkami ewidencyjnymi, zabiegi ŚOR ze środkami z rejestru MRiRW, nawożenie i zbiory — w telefonie i w przeglądarce.
Pytania i odpowiedzi
Co to jest BBCH w rzepaku?
BBCH to dwucyfrowy kod fazy rozwojowej rzepaku od 00 do 99. Pierwsza cyfra oznacza fazę główną, np. 1 – rozwój liści, 5 – pąkowanie, 6 – kwitnienie. Druga cyfra oznacza fazę szczegółową, np. BBCH 14 to 4 rozwinięte liście.
Jaka faza BBCH to zielony pąk, a jaka żółty pąk?
Zielony pąk to BBCH 51: pąki kwiatowe są widoczne z góry. Żółty pąk to BBCH 59: widać pierwsze płatki, ale pąki są jeszcze zamknięte. Pierwsze otwarte kwiaty to BBCH 60.
Czy liścienie rzepaku liczy się jako liście?
Nie. BBCH 10 oznacza całkowicie rozwinięte liścienie. Liście właściwe liczy się od BBCH 11, więc roślina z liścieniami i czterema liśćmi ma fazę BBCH 14.
Co oznacza BBCH 30 w rzepaku?
W skali BBCH kod 30 oznacza początek wydłużania pędu: roślina jest jeszcze rozetą, bez wydłużonych międzywęźli. W polskim kluczu Muśnickiego ten sam kod oznacza ruszenie wegetacji wiosennej, dlatego zawsze sprawdź, którego klucza używa zalecenie.
Czy fazę BBCH rzepaku trzeba wpisać do ewidencji zabiegów?
Rozporządzenie (UE) 2023/564 wymaga fazy BBCH w stosownych przypadkach, czyli gdy etykieta wiąże stosowanie środka z fazą rozwojową albo faza ma znaczenie dla zabiegu. Wpisanie fazy przy każdym oprysku usuwa wątpliwość, czy dany przypadek był stosowny.
Źródła
- Meier U. (red.), Growth stages of mono- and dicotyledonous plants. BBCH Monograph, Julius Kühn-Institut, Quedlinburg 2018 (CC BY 4.0) – rozdz. 1.1 i 1.3.4 Oilseed rape
- IOR-PIB, Metodyka integrowanej ochrony i produkcji rzepaku ozimego oraz jarego dla doradców, Poznań 2016 – rozdz. XIII Fazy rozwojowe rzepaku (BBCH i klucz Muśnickiego)
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/564 – treść i format ewidencji środków ochrony roślin
- Rozporządzenie (WE) nr 1107/2009, art. 55 i art. 67 – stosowanie zgodne z etykietą i ewidencja
Zespół redakcyjny KartaPola.pl. Opisuje zmiany w przepisach dla rolników – przede wszystkim ewidencję zabiegów ochrony roślin – na podstawie dokumentów źródłowych.
Zaktualizowano: 27 października 2026