W skrócie
Skala BBCH kukurydzy opisuje rozwój rośliny dwucyfrowym kodem od 00 do 99: pierwsza cyfra to faza główna, druga to faza szczegółowa. W kukurydzy występuje osiem faz głównych, bo fazy 2 i 4 nie ma. Najważniejsze kody to fazy liści (10–19), wydłużanie pędu (30–39), wiechowanie (51–59), kwitnienie wiechy i kolby (61–69) oraz dojrzewanie ziarna od dojrzałości mlecznej do pełnej (71–89).
Spis treści · 11 sekcji
- W skrócie
- Co oznacza skala BBCH kukurydzy?
- Jakie są fazy główne rozwoju kukurydzy w skali BBCH?
- Jakie są fazy liściowe kukurydzy (00–19)?
- Jakie fazy BBCH obejmują wydłużanie pędu i wiechowanie (30–59)?
- Jak opisać kwitnienie kukurydzy: wiecha i kolba (61–69)?
- Jakie są fazy dojrzewania ziarna kukurydzy (71–99)?
- Jak rozpoznać fazę rozwojową kukurydzy na polu?
- Jak czytać zakres BBCH na etykiecie środka ochrony roślin?
- Jak wpisać fazę BBCH do ewidencji zabiegów?
- Pytania i odpowiedzi
Co oznacza skala BBCH kukurydzy?
Skala BBCH kukurydzy to dwucyfrowy kod fazy rozwojowej rośliny od 00 do 99. Pierwsza cyfra oznacza fazę główną (0–9), a druga fazę szczegółową w jej obrębie. Kody opisuje monografia BBCH wydana przez Julius Kühn-Institut. Ogólne zasady skali, wspólne dla wszystkich upraw, opisuje tekst o fazach rozwojowych zbóż w skali BBCH.
Fazę ocenia się na pędzie głównym typowych roślin. Gdy faza ma opisać całe pole, opis powinien pasować do co najmniej połowy roślin. Kody i opisy faz w tabelach poniżej pochodzą z monografii BBCH (Meier U. red., JKI 2018, licencja CC BY 4.0). Tłumaczenie i skróty: redakcja KartaPola.
Jakie są fazy główne rozwoju kukurydzy w skali BBCH?
W kukurydzy występuje osiem faz głównych. Faz 2 i 4 nie ma.
| Kod | Faza główna | Co widać na polu |
|---|---|---|
| 0 | Kiełkowanie | Ziarniak kiełkuje, koleoptyl przebija glebę |
| 1 | Rozwój liści | Kolejne liście na pędzie głównym |
| 2 | Nie występuje | – |
| 3 | Wydłużanie pędu | Łodyga rośnie, kolejne kolanka da się wyczuć |
| 4 | Nie występuje | – |
| 5 | Wiechowanie | Wiecha pojawia się na szczycie pędu i się rozdziela |
| 6 | Kwitnienie | Wiecha pyli, z kolby wychodzą znamiona |
| 7 | Rozwój ziarniaków | Ziarno rośnie, ma zawartość mleczną |
| 8 | Dojrzewanie | Dojrzałość woskowa, fizjologiczna i pełna |
| 9 | Zamieranie | Roślina zamiera; 99 to zebrany plon |
Jakie są fazy liściowe kukurydzy (00–19)?
| Kod | Opis fazy |
|---|---|
| 00 | Suchy ziarniak |
| 05 | Korzeń zarodkowy wydostaje się z ziarniaka |
| 07 | Koleoptyl wydostaje się z ziarniaka |
| 09 | Wschody: koleoptyl przebija powierzchnię gleby |
| 10 | Pierwszy liść wychodzi z koleoptylu |
| 11 | Pierwszy liść rozwinięty |
| 12 | 2 liście rozwinięte |
| 13 | 3 liście rozwinięte |
| 14–18 | Kolejno 4–8 liści rozwiniętych |
| 19 | 9 lub więcej liści rozwiniętych |
Liść jest rozwinięty, gdy widać jego języczek albo szczyt następnego liścia. Wydłużanie pędu może zacząć się przed fazą 19. Wtedy przechodzi się do kodów 30 i dalszych.
Jakie fazy BBCH obejmują wydłużanie pędu i wiechowanie (30–59)?
| Kod | Opis fazy |
|---|---|
| 30 | Początek wydłużania pędu |
| 31 | Pierwsze kolanko wyczuwalne |
| 32 | 2 kolanka wyczuwalne |
| 33 | 3 kolanka wyczuwalne |
| 39 | 9 lub więcej kolanek wyczuwalnych |
| 51 | Początek wiechowania: wiecha wyczuwalna na szczycie pędu |
| 53 | Widoczny wierzchołek wiechy |
| 55 | Środek wiechowania: środkowa część wiechy zaczyna się rozdzielać |
| 59 | Koniec wiechowania: wiecha całkowicie wysunięta i rozdzielona |
Wiecha może pojawić się wcześniej, przed dziewiątym kolankiem. Wtedy przechodzi się do kodów 51 i dalszych. Kodu 51 nie ma w polskim kluczu z metodyki IOR-PIB. Opis w tabeli to tłumaczenie z monografii.
Jak opisać kwitnienie kukurydzy: wiecha i kolba (61–69)?
Kukurydza ma kwiaty męskie w wiesze i żeńskie w kolbie. Monografia opisuje oba rodzaje kwiatów osobno.
| Kod | Wiecha (kwiaty męskie) | Kolba (kwiaty żeńskie) |
|---|---|---|
| 61 | Widoczne pręciki w środkowej części wiechy | Szczyt kolby wychodzi z pochwy liściowej |
| 63 | Początek pylenia | Widoczne końce znamion |
| 65 | Kwitnie górna i dolna część wiechy | Znamiona całkowicie wysunięte |
| 67 | Kwitnienie zakończone | Znamiona zasychają |
| 69 | Koniec kwitnienia | Znamiona całkowicie suche |
Polski klucz IOR-PIB opisuje kod 67 dla wiechy jako „pełnia kwitnienia”. W monografii kod 67 oznacza kwitnienie zakończone.
Jakie są fazy dojrzewania ziarna kukurydzy (71–99)?
Monografia podaje przy fazach ziarna orientacyjną zawartość suchej masy w ziarnie.
| Kod | Opis fazy | Sucha masa ziarna |
|---|---|---|
| 71 | Początek rozwoju ziarna: ziarniaki w fazie pęcherzyka | ok. 16% |
| 73 | Wczesna dojrzałość mleczna | – |
| 75 | Ziarniaki w środku kolby żółtawobiałe (zależnie od odmiany), zawartość mleczna | ok. 40% |
| 79 | Prawie wszystkie ziarniaki osiągnęły ostateczną wielkość | – |
| 83 | Wczesna dojrzałość woskowa: zawartość ziarniaka miękka | ok. 45% |
| 85 | Dojrzałość woskowa: ziarniaki żółtawe do żółtych (zależnie od odmiany) | ok. 55% |
| 87 | Dojrzałość fizjologiczna: czarna plamka u podstawy ziarniaków | ok. 60% |
| 89 | Dojrzałość pełna: ziarniaki twarde i błyszczące | ok. 65% |
| 97 | Roślina martwa, łamie się | – |
| 99 | Zebrany plon | – |
Jak rozpoznać fazę rozwojową kukurydzy na polu?
Oceń kilka typowych roślin w różnych miejscach pola. Na każdej roślinie licz organy na pędzie głównym. Fazą pola jest faza, którą ma co najmniej połowa roślin.
Koleoptyl to nie liść
Koleoptyl to pochewka, która jako pierwsza przebija glebę (09). Pierwszy liść wychodzi z niego w fazie 10, a rozwinięty pierwszy liść to faza 11. Liście licz od najniższego, także te, które już żółkną.
Liczenie liści: BBCH a metoda kołnierzykowa (V)
W materiałach amerykańskich fazę kukurydzy zapisuje się literą V, np. V6. W tej metodzie liczy się tylko liście z widocznym kołnierzykiem. W skali BBCH liść jest rozwinięty już wtedy, gdy widać jego języczek albo szczyt następnego liścia. Dlatego wynik w skali V i w skali BBCH dla tej samej rośliny może się różnić. Etykiety środków ochrony roślin podają fazy w skali BBCH.
Liście i kolanka przybywają równolegle
Gdy kukurydza zaczyna wydłużać pęd, nadal wytwarza liście. Monografia pozwala zapisać obie fazy z ukośnikiem, np. 17/31. Kody porównuje się tylko w obrębie jednej fazy głównej. Gdy etykieta podaje granicę w liściach, policz liście. Gdy podaje ją w kolankach, sprawdź kolanka.
Wiechowanie to jeszcze nie pylenie
Wiecha widoczna na szczycie rośliny (53–59) jeszcze nie kwitnie. Pylenie zaczyna się w fazie 63. Faza 61 to widoczne pręciki w środkowej części wiechy.
Jak czytać zakres BBCH na etykiecie środka ochrony roślin?
Etykieta środka ochrony roślin podaje termin stosowania fazami BBCH, w zapisie „do BBCH X” albo „od BBCH X do BBCH Y”. Przykładowy zapis „od BBCH 12 do BBCH 18” oznacza okres od 2 do 8 rozwiniętych liści. Faza kukurydzy w dniu zabiegu musi mieścić się w tym zakresie.
Etykieta środka rozstrzyga o terminie, dawce i liczbie zabiegów. Zabieg poza zakresem faz z etykiety jest stosowaniem niezgodnym z etykietą. Ilość środka na opryskiwacz policzysz według tekstu jak obliczyć dawkę oprysku na hektar.
Jak wpisać fazę BBCH do ewidencji zabiegów?
Rozporządzenie (UE) 2023/564 wymaga fazy BBCH w ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin w stosownych przypadkach: gdy etykieta wiąże stosowanie z fazą rozwojową albo faza ma znaczenie dla zabiegu. Wpisanie fazy przy każdym zabiegu usuwa pytanie, czy dany przypadek był stosowny. Wpisz fazę z dnia zabiegu, np. „kukurydza (ZEAMX), BBCH 14”. Pozostałe kolumny pokazuje wzór ewidencji zabiegów ochrony roślin.
W ewidencji zabiegów w aplikacji KartaPola fazę wybiera się w formularzu zabiegu ze słownika BBCH:
- Wybierz uprawę „Kukurydza”. Przy nowym zabiegu aplikacja rozpoznaje uprawę z zaznaczonego pola.
- Wybierz fazę z typowych terminów zabiegów albo rozwiń pełną skalę.
- Sprawdź podpowiedź. Aplikacja może zaproponować fazę według miesiąca zabiegu. To podpowiedź z kalendarza, więc fazę na polu potwierdź sam.
- Gdy faza nie dotyczy danego zastosowania, zaznacz „Nie dotyczy”.
Faza trafia do rejestru ŚOR w PDF i do eksportu danych w CSV albo JSON. Zabieg na powierzchni bez fazy i bez zaznaczenia „Nie dotyczy” aplikacja oznacza jako brak w ewidencji. W aplikacji na telefonie fazę wybiera się z listy albo wpisuje własny kod BBCH.
Prowadź ewidencję prac polowych w KartaPola
Pola z działkami ewidencyjnymi, zabiegi ŚOR ze środkami z rejestru MRiRW, nawożenie i zbiory — w telefonie i w przeglądarce.
Pytania i odpowiedzi
Ile faz rozwojowych ma kukurydza w skali BBCH?
Kukurydza ma osiem faz głównych: kiełkowanie (0), rozwój liści (1), wydłużanie pędu (3), wiechowanie (5), kwitnienie (6), rozwój ziarniaków (7), dojrzewanie (8) i zamieranie (9). Faz głównych 2 i 4 w kukurydzy nie ma.
Co oznacza BBCH 16 w kukurydzy?
BBCH 16 to faza 6 rozwiniętych liści. Liść jest rozwinięty, gdy widać jego języczek albo szczyt następnego liścia. Koleoptylu nie liczy się jako liścia.
Jaka faza BBCH to wiechowanie kukurydzy?
Wiechowanie to fazy 51–59. BBCH 51 to wiecha wyczuwalna na szczycie pędu, BBCH 53 to widoczny wierzchołek wiechy, a BBCH 59 to wiecha całkowicie wysunięta i rozdzielona. Pylenie zaczyna się dopiero w fazie 63.
Co oznacza czarna plamka na ziarnie kukurydzy?
Czarna plamka, czyli ciemna warstwa u podstawy ziarniaków, wyznacza dojrzałość fizjologiczną: BBCH 87. Ziarno zawiera wtedy około 60% suchej masy.
Czy fazę BBCH kukurydzy trzeba wpisać do ewidencji zabiegów?
Rozporządzenie (UE) 2023/564 wymaga fazy BBCH w stosownych przypadkach, czyli gdy etykieta wiąże stosowanie środka z fazą rozwojową albo faza ma znaczenie dla zabiegu. Wpisanie fazy przy każdym zabiegu usuwa wątpliwość, czy dany przypadek był stosowny.
Źródła
- Meier U. (red.), Growth stages of mono- and dicotyledonous plants. BBCH Monograph, Julius Kühn-Institut, Quedlinburg 2018 (CC BY 4.0) – rozdz. 1.1 i 1.3.3 Maize
- IOR-PIB, Metodyka integrowanej ochrony kukurydzy dla doradców, Poznań 2019 – rozdz. 15 Fazy rozwojowe kukurydzy
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/564 – treść i format ewidencji środków ochrony roślin
- Rozporządzenie (WE) nr 1107/2009, art. 55 i art. 67 – stosowanie zgodne z etykietą i ewidencja
Zespół redakcyjny KartaPola.pl. Opisuje zmiany w przepisach dla rolników – przede wszystkim ewidencję zabiegów ochrony roślin – na podstawie dokumentów źródłowych.
Zaktualizowano: 27 października 2026